Geschiedenis Nieuw-Vennep

Nieuw-Vennep, hoe het was en hoe het is geworden

Waar komt de naam vandaan

In het jaar 948 wordt Nieuw-Vennep al genoemd in een oorkonde van de stad Utrecht. “Vennapen”, “Vennapa(n)” en “Getzewald” zijn de namen die dan gebruikt worden. Deze oorkonde herbevestigd de privileges die door de Karolische koningen aan Utrecht gegeven zijn.
“Get” (zoals in “Getzewald”) is waarschijnlijk een verbastering van of een oude benaming voor het woord “geest”: een bos- en waterrijk gebied aan de rand van de geestgronden. De geestgronden is de hoge zandgrond tussen duinstrook en lage veen- en poldergronden.
Naast de oorkonde is er uit dezelfde tijd een goederenlijst van de Utrechtse kathedrale St. Maartenskerk, waarop het visrecht in de stroom (de rivier) “Fennepa” in “Getzewald” wordt genoemd. Het land en alle visserij behoorde toe aan deze kerk.
Op de goederenlijst staan nog meer aanduidingen, die later tot straatnamen in de wijk Linquena hebben geleid: Blectinghem (Blechtekum), Landei, Landiage (Landei), Suattingaburim (Zwattingburen), Uuemminge (Wemmingen) en Beuerhem (Beveren).

Op een landkaartje uit 960 staat het oude Haarlemmermeer en het Leidse Meer getekend. Ook daarop staat “Getsewald”, “Vennapen” en “Vennapa” al aangegeven.
Later wordt geschreven over het ambacht “De Vennip”, ongeveer 3.900 ha. Groot, dat ten oosten van Hillegom lag. In de loop van de midd2014 linv 0ude Haarlemmermeereleeuwen, tot ongeveer de16e eeuw, is een groot gedeelte van dit ambacht door het Leidsche- en het Oude Haarlemmermeer weggespoeld.Daaruit zijn 3 eilandjes ontstaan n.l. Vennip of Vennep, Zuid Vennip en Beinsdorp (het grootste eiland). Landmeter M. Bolstra heeft omstreeks 1740 voor het Waterschap Rijnland een kaart van het Haarlemmermeer gemaakt. Daarop zijn duidelijk de restanten van de 3 eilandjes te zien.
Het eilandje Beinsdorp heeft nog het langst bestaan. In 1645 stonden daar 2 huizen en een molentje. 30 jaar later was het eiland onbewoond en kalfde ook dit eiland steeds verder af.
In 1840 is men begonnen met het graven van een ringvaart rondom het meer en in 1853 was de Haarlemmermeer droog.

Pionieren in het Zuiden van de Haarlemmermeer

In de polder ontstonden 2 dorpen n.l. Kruisdorp en Venneperdorp. Kruisdorp werd gesticht op de kruising van de Hoofdvaart en de Kruistocht, terwijl Venneperdorp 6 km zuidelijker aan de Venneperdwarstocht kwam te liggen.

Haarlemmermeer 1867Bij besluit van de gemeenteraad d.d. 12 november 1868 werden de namen van de in aanbouw zijnde dorpen gewijzigd. Kruisdorp werd Hoofddorp en Venneperdorp werd Nieuw-Vennep. In de volksmond werd Nieuw-Vennep ook wel “De Krim”genoemd. De Krim is een schiereiland in de Zwarte Zee. Daar woedde van 1853 – 1856 een oorlog tussen Rusland enerzijds en Turkije, Frankrijk en Engeland anderzijds. Waren de Vennepers in die tijd ook vechtersbazen of was het een rivaliteit tussen Hoofddorpers en Vennepers? Het kan ook te maken hebben met de slechte woon- en leefomstandigheden en het ontbreken van medische zorg in die tijd, vergelijkbaar met de situatie op De Krim.

In 1862 werd de Ned. Hervormde Kerk (de Witte Kerk) aan de Hoofdvaart gesticht. Het is op één na de oudste kerk in de Haarlemmermeer die nog als kerk in gebruik is.

In 1920 had Nieuw-Vennep 1.600 inwoners, 10 jaar later ongeveer 2.000 inwoners. De meeste mensen werkten in de agrarische sector. Voor de 2de wereldoorlog was Hoofddorp het dorp van de ambtenaren en Nieuw-Vennep van de arbeiders.

Tijdens de 2de wereldoorlog hebben vele Joodse vluchtelingen uit Amsterdam hun toevlucht gezocht in de Haarlemmermeer, vooral in Nieuw-vennep en omgeving. Bekend is het echtpaar Breijer die 10 Joodse onderduikers in hun arbeidershuisje aan de IJweg hadden. Ook de fam. Boogaard aan de Sloterweg (nu Rijnlanderweg) heeft in hun boerderijtje honderden Joodse vluchtelingen opgevangen. Deze gebeurtenissen zijn uitgebreid beschreven door Cor van Stam in zijn boek “Wacht binnen de dijken”(1986).

De eerste uitbreidingen (1950 – 1960)

Na de 2de wereldoorlog heeft Nieuw-Vennep een sterke groei doorgemaakt, hoewel de uitbreidingen van het dorp in ’t begin nog bescheiden waren. Tot 1960 was dat in de Westhoek van het Centrum o.a. Gelevinkstraat, Jhr. v.d. Pollstraat en de Eug. Previnaireweg. Het inwonertal was in 1960 gestegen tot 3.200 inwoners.

Nieuw-Vennep was een overwegend kerkelijk dorp. Uit de volkstelling van het CBS in 1960 blijkt dat de 3 grote kerkelijke gemeenschappen elkaar, wat ledental betreft, ongeveer in evenwicht hielden n.l. 31% Rooms Katholiek, 29% Ned. Hervormd, + 29% Gereformeerd, + 3,5% overige kerkgenootschappen en + 8% geen. Ook bij de 2de kamerverkiezingen in 1959 was dat duidelijk te zien: Prot. Christelijke partijen (AR, CHU, SGP en GPV) 47%, Kath. Volks Partij (KVP) 24,5%, PvdA 21,5%, VVD + 5%, overige partijen + 2%.

Ditjes en datjes

  • Jaarlijks werden er geitenkeuringen gehouden en wekelijks was er een eierveiling.
  • In 1955 kreeg Nieuw-Vennep eindelijk trottoirs en een goede bestrating.
  • In 1956 vestigde de kantfabriek Dentex zich in Nieuw-Vennep. Helaas ging de fabriek wegens verhuizing naar Zuid Limburg in 1972 dicht.
  • In 1960 kreeg Vicon de Koning Willem I prijs toegekend voor haar bijdrage aan de landbouwmechanisatie.

Het dorp groeit alle kanten op (1960 – 1970)

De gemeente Haarlemmermeer had grootse bouwplannen. In alle kwadranten van het dorp moesten woningen worden gebouwd om de woningnood terug te dringen. Het ging totaal om 600 woningen. Er werd gebouwd aan de ZW-kant van Vicon n.l. de Bosstraat, achter de R.K. Kerk de Bloemenbuurt, achter de Geref. Kerk aan het dokter van Haeringenplantsoen en tenslotte in de NW-hoek van het dorp o.a. de Ritzema Bosstraat en Beinsdorpstraat. Nog weer later, in 1968,  werd er een geheel nieuwe wijk bijgebouwd n.l. Welgelegen.

Ditjes en datjes

  • Bekend waren de Vicon wandeltochten. In 1962 liepen er 800 wandelaars mee. De afstanden waren 12, 18 en 25 km. Drumband Irene begeleidde de wandelaars de laatste kilometers vóór de finish.
  • Er was in Nieuw-Vennep een sterke industriële groei.
  • In 1961 kwam de apparatenfabriek Mulder-Vogem naar Nieuw-Vennep. 5 jaar later ging het bedrijf helaas failliet. Het had toen ongeveer 240 medewerkers in dienst.
  • De Vicon groeide in 1965 tot ongeveer 700 medewerkers, incl. buitenlandse vestigingen.
  • In 1967 telde het dorp 63 winkelbedrijven waaronder 11 kruideniers-, 5 slagers- en 4 bakkerswinkels.
  • In 1964 werd begonnen met de bouw van 38 bungalows, zgn. Bogaerswoningen. Voor 14.000 gulden waren ze te koop. Ze stonden wel op erfpachtgrond. De meeste zijn inmiddels verbouwd tot luxe woningen. Ze staan ten westen van de Beinsdorpstraat.
  • In 1967 werd het Groene Kruisgebouw aan de Beinsdorpstraat geopend. Na jarenlange leegstand is deze alweer afgebroken om plaats te maken voor een appartementencomplex.
  • In 1969 kreeg Nieuw-Vennep een sporthal (Vespohal) en een Christelijke LTS.

Het dorp groeit nog harder (1970 – 1980)

In 1971 werd gestart met de bouw van een hele nieuwe wijk ten ZW van het dorp, n.l. Linquenda. Er moesten 1.650 woningen worden gebouwd. Het bijzondere van deze wijk is dat er voor het eerst afgeweken werd van het rechte stratenplan. Langs Kalslagerring kwamen een aantal flatgebouwen. De eerste in het dorp.

Ook in het dorp waren grote veranderingen. Er kwam een Prot. Chr. Bejaardenhuis, Westerkim (1970) en een Ontmoetingscentrum (1976)

Zwemmen in Nieuw-Vennep kon alleen maar in de Hoofdvaart. Jarenlang heeft men geknokt voor een zwembad. Eindelijk kon het nieuwe zwembad “De Meerval” in 1970 met een duik van de burgemeester worden geopend.

Hotel, restaurant “De Rustende Jager”, breidde flink uit. Er kwam een fraai zalencomplex bij. Ook het winkelbestand veranderde, het dorp kreeg n.l. in 1977 een echt winkelcentrum, “Plein 7” genaamd. Een jaar later kwam daar “Venneperhof” met 14 winkels bij.

De Vennepertocht werd in het centrum van het dorp gedempt. We kregen een wandelpark van 5,6 ha. incl. een kinderboerderij.

Een aantal bruggen over de Hoofdvaart werden gerealiseerd. Jarenlang had Nieuw-Vennep maar één brug voor autoverkeer over de Hoofdvaart. Bij de jaarwisseling was op de brug altijd wat te beleven. Allerlei brandbaar spul uit de directe omgeving werd aangesleept. Zelfs het wegdek moest er vaak aan geloven. Tenslotte greep de politie in als het vuur uit de hand liep.De Ooster- en Westerdreef kregen aansluiting op de Venneperweg en met de komst van de S-20 (nu N 407) kreeg het dorp weer een verbinding met de snelweg.

Op 11 september 1970 werd de opening van het Lucas Bols complex verricht door prins Bernhard. Iedere huisgezin in Nieuw-Vennep kreeg een uitgebreide feestkrant van 20 bladzijden. De dag daarna was er voor iedereen een opendag.

In 1975 werd de St. Antoniusschool aan de Venneperweg gesloten. De school verhuisde naar een nieuw gebouw aan de Ridderspoorstraat. Bijna was het oude gebouw gesloopt, maar in 1993 werd het omgebouwd tot een appartementencomplex. Het is nog het enige oude schoolgebouw in het dorp dat nog overeind staat.

In 1980 had Nieuw-Vennep, incl. ’t Kabel, meer dan 15.000 inwoners. De kerkelijke gezindte was inmiddels behoorlijk gewijzigd. R.K. + 30%, Ned. Herv. + 21%, Geref. + 14%, overige kerkgenootschappen + 8% en geen  + 27%.

Er komt een dorp bij (1980 – 2000)

Er waren al vroeg plannen voor een Vinex locatie bij Nieuw-Vennep. 6.000 woningen zouden erbij komen. Het dorp telde toen 5.500 woningen. Dus meer dan een verdubbeling van het woningbestand.

Intussen had Nieuw-Vennep in 1981 een spoorverbinding gekregen. Plannen werden gemaakt om het centrum van het dorp eens goed aan te pakken. Maar plannen uitvoeren kost nu eenmaal tijd en geld.

In 1995 werd begonnen met de bouw van Getsewoud – Zuid. Met Getsewoud – Noord zou pas in 2000 begonnen worden.

Het dorp na 2000

Door de komst van Getsewoud is er veel veranderd. Het dorp heeft er een winkelcentrum (Händelplein) en de Venneperhout bij gekregen. Met de Zuidtangent (2005) heeft Nieuw-Vennep een prima aansluiting gekregen met Hoofddorp, Haarlem en Schiphol. Het nieuwe winkelcentrum “De 2014 linv gemeente haarlemmermeer2Symfonie” is in 2003 gerealiseerd en heeft een goede aansluiting met Venneperhof en Plein 7.

Het oude zwembad is gesloopt maar er is een nieuw zwembad plus sporthal voor in de plaats gekomen. Ook het dorpshart is veranderd, zelfs de oude brug over de Hoofdvaart is nu een dubbele brug geworden. In 2004 was de Calatravabrug “Harp” gereed en had Nieuw-Vennep een mooie ontsluiting langs het noordelijk deel van het dorp. Ten noorden van Welgelegen zijn mooie sportvelden aangelegd en worden een aantal woningen gebouwd. Nieuw-Vennep telt nu (2011) ruim 32.000 inwoners. Tenslotte heeft het dorp een prachtig cultureel centrum gekregen n.l. “Pier K”.

De toekomst

Waar gaat het naar toe met ons dorp? Eigenlijk is het dorp, op een enkele invulling na in het centrum, nagenoeg klaar. Aan de noordflank van het dorp is het park van de 21ste eeuw gepland als opvulling van de ruimte tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep. Daarnaast zijn er plannen voor duizenden woningen aan de westflank van de Haarlemmermeer. Het gebied grenst aan de IJweg. Deze plannen zijn nog toekomstmuziek.

Ten zuiden van Nieuw-Vennep, achter de N 207, zal het voornamelijk landbouwgebied blijven zoals destijds bijna de hele polder buiten de bebouwing was. Maar niets is zeker.

Tenslotte is de invloed van Schiphol op de bedrijvenontwikkeling aan de oostkant van Nieuw-Vennep groot. Hoe snel daar verdere uitbreiding volgt is afhankelijk van de ontwikkelingen in de luchtvaart. Het is altijd spannend om een juiste verhouding te vinden tussen welzijn en welvaart.

Auteur: Barend Klaassen
Helma Gehéniau
Foto's: Piet Klaassen