Joke Uijthoven

Begrafenisondernemer met persoonlijke betrokkenheid.

Zij heeft diverse baantjes achter de rug, als in 1994 wordt gevraagd of ze in Lisse bij uitvaartvereniging Doodenzorg koffiedame wil worden. ‘Echt iets voor jou’, meent bestuurder Jozef van Rijssel. Joke 20170929 linv bl Uijthoven (5)Uijthoven (1957, Nieuw-Vennep) aarzelt even, maar heeft tot nu toe geen spijt van haar keuze. Ze gaat al gauw helpen met afleggen, behaalt het vakdiploma van de STIVU, Stichting Vakexamens Uitvaartzorg en is daarna nooit meer weggeweest. Ze vormt een bekend gezicht op de advertentiepagina in de krant tussen de plaatselijke begrafenisondernemers. In profiel op de foto, sinds 2010 samen met oudste zoon Patrick. Een gesprek over bijna 25 jaar zorg voor een mooi laatste afscheid, mensen begeleiden in het rouwproces, persoonlijke betrokkenheid. Ook maken we nader kennis met haar Vennepse familiegeschiedenis.   

20170929 linv bl Uijthoven (4)Als Joke wordt geboren, woont het gezin aan de Venneperweg in Nieuw-Vennep. Vader Willem Uijthoven, moeder Geertje van der Maarl en broertje Wout, vier jaar oud. ‘Er stonden enkele huisjes naast elkaar. Toen buurman Jan Kinkel meer ruimte nodig had voor zijn bouwbedrijf, moest ons huisje weg en zijn wij in de Papaverstraat 49 gaan wonen, achter de katholieke kerk, met uitzicht op het kerkhof. Dat maakte toen al indruk op me.’ Ze woont er van 1961 tot 1981. In dat jaar verlaat ze haar ouderlijk huis om te trouwen met een collega van supermarkt De Bron, indertijd gevestigd in de Venneperstraat. Er zijn nog steeds mensen die haar uit die periode herkennen.

Moeder Geertje is een boerendochter. Het enige meisje, er zijn zes broers. Jokes grootvader Arie van der Maarl en zijn halfbroer runnen samen een boerenbedrijf aan de Hoofdweg. Hier groeit Geertje op, later komt Joke er ook vaak. Elke vrijdag gaat haar moeder oma helpen met het huishouden op de boerderij. Dan worden van top tot teen de kamers schoongemaakt. Kussens worden geklopt en buiten gelucht.20170929 linv bl Uijthoven (2)

Joke: ‘Moeder had een zieke vader, opa van der Maarl was altijd ziek of onderweg en dat was best zwaar voor het gezin. Op de boerderij moest alles spic en span zijn, later bij ons thuis ook. Moeder was een pietje precies. Ze werd streng in de christelijke leer opgevoed. Was misschien daardoor erg serieus en niet erg flexibel. Je kon bijvoorbeeld nooit zomaar met een vriendinnetje aankomen, zonder dat moeder ervan op wist.’    

Echte Uijthoven

Joke vindt zichzelf een echte Uijthoven. Als ik vraag naar de juiste schrijfwijze van haar naam, vertelt ze een anekdote. ‘Toen ik de eerste keer vanuit Doodenzorg bij de gemeente Haarlemmermeer aangifte kwam doen van een overlijden, kreeg ik te horen dat ik mijn naam verkeerd schreef. Op dat moment met een y in plaats van ij. Altijd zo gedaan dus. Klopte niet volgens de mevrouw aan het loket. De y bestond aanvankelijk niet in de Nederlandse taal, is pas later geaccepteerd. Het moest ter plekke Uijthoven worden, zoals in het geboorteregister vermeld stond.’     

Joke heeft geen moeite zich aan te passen, kan er ook wel om lachen. Ze voelt zich qua karakter verwant met de familie van vaders kant, harde werkers, recht door zee, met een bepaald soort humor. Vader Willem is aanvankelijk in dienst bij Fokker, afdeling onderhoud. Vervolgens gaat hij dagelijks naar de Haven in Amsterdam, voor het laden en lossen van schepen. ‘Met een man of tien werden ze vanuit Nieuw-Vennep opgehaald en gebracht met een busje van het bedrijf. Nadat hij om vijf uur thuiskwam, deed hij even een dutje om daarna weer te gaan werken op het land, hooibouw en in de aardappelen- en bietentijd.’ Willem Uijthoven maakt zich maatschappelijk verdienstelijk als voorzitter van de protestantse Dragersvereniging in Nieuw-Vennep.

Sociaal gevoel krijgt hij van huis uit met de paplepel mee. Joke noemt haar opa Wout Uijthoven een socialist in hart en nieren. Een man van de barricaden. Oma is een rustig lief mensje, moeder van drie zonen. 20170929 linv bl Uijthoven (3)‘Hij werkte bij de boer, later ging hij naar de Vicon.’ Ze beschrijft onomwonden het gebruikelijke gedrag van deze grootvader. ‘Op zaterdagmiddag ging hij een borreltje halen in de kroeg, de Gouden Leeuw. Soms mocht ik als kind mee en dat vond ik prachtig. Elke week kwam oma hem halen, nam zij eerst een citroentje met suiker en dan samen naar huis. Als hij wel eens te veel gedronken had, werd hij keurig thuisgebracht met een volkswagenbusje.’

Dezelfde opa maakt zich hard voor het welzijn van de dorpsgemeenschap. Hij heeft bemoeienis met verenigingsgebouw Ons Huis, in de Gelevinkstraat. Komt op voor de belangen van ouderen. Jokes oom Flip (politiek actief in de HAP) zet diens werk voort in de ANBO.

Rauwkost

Joke volgt na de lagere school de huishoudschool in Hoofddorp, met gemengde klassen, jongens en meisje bij elkaar. ‘Best leuk, ik heb daar veel technische dingen geleerd, kan bijvoorbeeld een strijkbout in elkaar zetten. Nooit weg natuurlijk.’ Haar eerste baantje is bij de inpakafdeling van een chocoladefabriekje. Later komt ze aan het werk in de supermarkt. ‘Bij de Bron heb ik een leuke tijd gehad, van alles gedaan, om te beginnen op de afdeling groente. Toen het in de mode kwam, in de jaren zeventig en tachtig, hebben we veel rauwkost gesneden. Elke ochtend vers, klaar voor de klant, in diverse bakken. Komkommer in blokjes, spiraaltjes, in sausjes. Liep allemaal heel goed.’ Vervolgens is de stoel achter de kassa haar werkplek en wordt ze hoofd caissière.

Joke krijgt verkering met een collega en als de verliefdheid begint op te vallen, moeten beiden verkassen. Ze werkt nog een poosje bij een supermarkt in Hillegom. Haar echtgenoot krijgt een baan in Zandvoort en daar gaat het stel ook wonen. Na een paar jaar wordt Zwaanshoek hun volgende domicilie. Het huwelijk houdt niet lang stand. In 1988 wordt de scheiding uitgesproken. Joke blijf met haar kinderen, Patrick (1984) en Arnoud (1986) in Zwaanshoek wonen. ‘Ik werd toen interieur verzorgster in dorpshuis De Oase.’

Inmiddels is zij terug in Nieuw-Vennep. Samen met haar tweede echtgenoot Tom van der Heden woont ze in de Schoolstraat.   

 Doodenzorg

Eens in de drie weken heeft ze een vrij weekeinde en op zo’n stapavondje met een vriendin in de Oude Molen in Nieuw-Vennep, komt de uitvaartzorg op haar pad, in de persoon van Jozef van Rijssel uit Buitenkaag, indertijd samen met Jan Lelie bestuurder van uitvaartvereniging Doodenzorg. ‘Ik dacht wat een bekend gezicht en bij nadere kennismaking bleek hij de man die in 1988 mijn vader had begraven.’

Al gauw wordt op de koffiedame vaker een beroep gedaan voor andere werkzaamheden. ‘Om te beginnen ben ik gaan helpen bij het afleggen. Dat liep zo, toen er ineens drie overledenen min of meer tegelijk 20170929 linv bl Uijthoven (1)binnen kwamen. Ik had er geen probleem mee. Vond en vind het nog steeds een mooie en dankbare taak om iemand toonbaar te maken voor het laatste afscheid.’

Een paar jaar na het overlijden van Jokes vader wordt de Vennepse dragersvereniging opgeheven. Even ziet het er naar uit dat ook de uitvaartvereniging in Lisse ter ziele gaat. ‘Er waren problemen met de administratie van het ledenbestand’, weet Joke. ‘Van Rijssel kreeg bezoek van een belastingambtenaar en die wilde de boeken zien. Nou, die waren er dus niet en Van Rijssel nam de man mee naar begraafplaats Duinhof. Hij wees om zich heen en zei: “Je wil onze leden weten, nou, daar liggen ze allemaal.” De man kon er niet om lachen.’

De vereniging wordt opgeheven, maar Doodenzorg herleeft via de oprichting van de gelijknamige Vennootschap onder Firma, de VOF, in 1997. Een samenwerkingsverband van Van Rijssel en Joke Uijthoven. ‘Eigenlijk best bijzonder. Van Rijssel was net 65 geworden en begon toch vol overtuiging aan deze nieuwe taak.’ Na diens overlijden, in 2010 wordt Jokes zoon Patrick zijn opvolger bij DZ Uitvaartverzorging, zoals de huidige benaming luidt. Patrick, verder werkzaam als onderhoudsmonteur, assisteert zijn moeder voor tien uur in de week. Hij woont samen met Maire en is vader van Jordan (2010) en Daymian (2014).

Meer vrouwen

Als Joke in de uitvaarbranche begint is zij één van weinige vrouwen. Ze beweegt zich makkelijk tussen de mannelijke collega’s, al moet ze er soms wel ‘tegenaan boksen’. ‘Tegenwoordig kom je steeds meer vrouwen tegen. Soms in een kleine maatschap, maar ook bij de bestaande grotere uitvaartorganisaties. Over het algemeen doen vrouwen het prima’, vindt Joke, zelf een kleine ondernemer in deze gespecialiseerde zorgsector. ‘We doen weinig crematies. Wij hebben voornamelijk te maken met begraven, zo’n 60 tot 70 keer per jaar.’

Als iemand in haar of zijn woning overlijdt, pleit Joke voor opbaring thuis. ‘Ik kan iemand ter plekke helpen, desnoods ga ik op m’n knietjes.’ Ze schetst een voorbeeld uit de praktijk. ‘Zit iemand in de keuken boontjes af te halen, overlijdt ze plotseling. Hartstilstand. Dan is het voor de nabestaanden heel fijn dat die persoon nog een poosje in huis kan zijn.’ Ze is geroerd als ze bij een ouder echtpaar meemaakt dat de overgebleven partner nog liefdevol de laatste uren samen beleeft, voordat het absolute afscheid daar is.    

In haar beginjaren zijn de meeste mensen aangesloten bij een vereniging. ‘Voor de katholieken Sint Barbara. De katholieke doden werden van oudsher ’s morgens begraven, na afloop van de eucharistieviering in de kerk. Er zijn nog steeds mensen uit een protestants christelijk milieu die niet in de ochtend begraven willen worden. Dat vinden ze niet horen.’    

Mogelijkheden

Tegenwoordig zijn de mogelijkheden voor een uitvaart legio. Om de vier jaar wordt in Gorcum een grote beurs op dit gebied gehouden en die bezoekt zij met haar zoon om op de hoogte te blijven van de nieuwste ontwikkelingen. ‘Je ziet steeds vaker dat iemand wordt gereden in het vervoermiddel uit zijn werk, een vrachtwagen, een bakkerskar. Eigenlijk kan alles. Ook met muziek. Drie jaar geleden hadden we een bijzondere begrafenis van een vrouw van Indonesische komaf, op de Kaag, in een kist van bamboe. De stoet ging met het pontje over, vergezeld van een complete dixielandband. En verder lopend naar het kerkje daar. Heel mooi.’

Ze merkt op, dat er aan alle wensen een prijskaartje zit. ‘Soms schrikken mensen na afloop van de rekening. En dan is het ook nog wel best lastig uit te leggen. Moet er bijvoorbeeld in een weekend zaken worden geregeld, kost het altijd extra.’

Elk jaar houdt DZ Uitvaartzorg een herdenkingsbijeenkomst voor nabestaanden. Op de tweede vrijdag van de maand november, dit jaar op 10 november. Plaats van samenkomst is de begraafplaats Duinhof in Lisse. Er wordt een passend programma samengesteld, van sprekers en (koor)muziek, met aandacht voor alle overledenen van het afgelopen jaar. ‘Op zo´n avond hoor je vaak de mooiste dingen. Dan ervaar je hoe dankbaar werk dit is.’

Haar organisatie (met in totaal tien dragers en vijf koffiedames) heeft nog een ander extraatje in petto. ‘Altijd op de zaterdag voor Moederdag mogen mensen die daar behoefte aan hebben een bloemstukje komen maken voor degenen die er met Moederdag niet meer zijn. Zoals je moeder, je kind, zus of een lieve buurvrouw. Dat bloemstukje kun je dan zondag op het graf zetten, in geval van een crematie bij de foto van de overledene. Op zo’n bijeenkomst wordt vaak een traantje weggepinkt, maar het is ook altijd gezellig en ontspannen. Je deelt met elkaar het verdriet. En dat is bijzonder.’

Auteur: Geertje Bos
September 2017.  

Boek met interviews over het Leven in Nieuw Vennep van toen en nu