Bert van Donselaar

In de ban van schermen.20171117 linv sport bertvandonselaar (4)

Met een breed armgebaar wijst Bert van Donselaar (1938, Bennebroek) naar een wand in de Vennepse woonkamer. “Je ziet het, van speer tot geweer en daartussenin een mooie oude degen.” Het gaat kortom op deze sombere herfstdag over allerhande ‘wapentuig’. Die speer is een grapje, maar de andere materialen hebben wel degelijk te maken met de levensstijl van de oud-KLM medewerker. Hij is actief lid van twee Hoofddorpse schietverenigingen en sinds de oprichting in juli 1959 aangesloten bij de KLM Schermvereniging, inmiddels al zo’n veertig jaar de voorzitter. Van Donselaar schermt nog elke maandagavond en koestert een bijzondere collectie voorwerpen die met de sport te maken hebben. Aan zijn hand krijgen we een kijkje achter de schermen.

De belangstelling voor de schermsport ontstaat gedurende de vervulling van zijn dienstplicht, bij de luchtmacht. Bert van Donselaar is dan achttien jaar, heeft de bedrijfsschool van de KLM achter de rug en is in het bezit van het diploma plaatwerker. Als zodanig begint hij zijn werkzaamheden bij de maatschappij waar hij tot aan zijn pensionering in 1993 diverse functies bekleedt, laatstelijk als docent bedrijfsmanagement. “Je kon als dienstplichtig militair kiezen van welke sport je een diploma wilde halen en voor mij werd dat toen schermen. Daarnaast deed je allerlei sporten om in conditie te blijven.”

Hoewel schermen vandaag centraal staat, blijkt Van Donselaar met evenveel enthousiasme de sport van het schieten te beoefenen. Elke zondag is hij van de partij. Hij beoefent de schietsport met geweer, pistool of revolver. “Het grote verschil met schermen is dat je tegenstander een schietschijf is en geen persoon. Bij schermen gaat het om de actie, jouw wil opleggen op de ander.” Van Donselaar rept van ‘de tegenstander lezen’. Hij lacht als hij vertelt dat het niet altijd lukt. “Soms ben ik nog aan het bedenken wat ik zal doen en dan heb ik ineens een treffer tegen.” Gewond raakt hij niet, maar het kan wel eens stevig aankomen, ondanks de beschermende kleding die de speler verplicht is te dragen.

In Duitsland bestaat sinds de 18e eeuw een vorm van duelleren genaamd Mensur met een Schlager, waarbij wel degelijk verwondingen kunnen worden toegebracht. Studenten van universiteiten bestrijden elkaar met de degen. Een litteken op de wang veroorzaakt door het vlijmscherpe wapen wordt gezien als een teken van mannelijkheid. De voormalige Duitse Bondskanselier Adenauer had zo’n kras op zijn gezicht.

Om te weten

De spelregels in detail vertellen wordt ingewikkeld, meent onze kenner. Wel kunnen we wat algemene informatie geven om er iets meer van te weten. Bijvoorbeeld over de outfit, in smetteloos wit. De sportkleding  bestaat uit vest, broek en kousen, vervaardigd van stevig materiaal. Voor vrouwen is extra borstbescherming wenselijk. De hand met het wapen is gehuld in een handschoen met manchet en het gezicht gaat schuil achter een masker van metalen gaas, voorzien van een ‘slab’ ter bescherming van de hals.

Bij een wedstrijd tussen twee tegenstanders, geeft een loper (‘piste’) het strijdperk aan. De deelnemers staan op vier meter afstand van elkaar. Men begint in de stelling, ‘en garde’. Overigens kent de schermsport voornamelijk Franse termen. De instructeur, de leermeester, heet ‘maître’. Een ploeg deelnemers ‘equipe’ en basisposities ‘parades’.  

20171117 linv hobby bertvandonselaar (6)Tegenwoordig wordt de sport beoefend met keus uit drie wapens, floret, degen of sabel. Van Donselaars voorkeur gaat uit naar de sabel. Uit de vroege Middeleeuwen kennen we ook het rapier, vergelijkbaar met de sabel. In een ver verleden wordt met schermwapens op leven en dood gestreden. Passend in het rijtje van houw- en slagwapens, zoals dolken, messen en lansen. In films kunnen we zien hoe het eraan toe moet zijn gegaan. Duels met spannende choreografie in De Graaf van Monte Christo, De Drie Musketiers en Zorro maar ook in Japanse samoerai films en SF series, zoals Star Wars, zelfs met lichtzwaarden. 

Na de 16e eeuw komen vuurwapens in zwang voor de ‘kamp om het bestaan’ en in de loop van de jaren wordt schermen ook als sport beoefend. Riddertoernooien zijn geliefd bij de Egyptenaren, de Grieken en de Romeinen.

Van oudsher wordt ‘de kunst van het schermen’ geleerd in opleidingsinstituten, voornamelijk verbonden aan universiteiten. Van Donselaar vertelt dat deze sportbeoefening ook gebruikelijk was bij de adel. Mede als gevolg hiervan heeft de schermsport een elitair  imago. “En dat is toch jammer,” vindt onze zegsman, elke maandagavond actief in bowlingcentrum De Kegel, Amstelveen, onder leiding van maître Pascal Kenter.

Voor iedereen

De leus van zijn vereniging, ‘schermen voor iedereen’, blijkt moeilijk haalbaar. “We doen er alles aan om meer bekendheid te krijgen. Onze club heeft wel jeugdleden maar die haken na de schoolopleiding meestal af, door allerlei omstandigheden.” Soms is er een opleving in de belangstelling wanneer een schermer internationaal successen oogst. Zoals indertijd met de Brabander Bas Verwijlen, met de degen negenvoudig kampioen senioren. “Op televisie wordt er dan ineens ook aandacht aan besteed en dat is mooi natuurlijk.”

Van 2006 tot 2011 maakt Verwijlen deel uit van de Defensie Topsport Selectie. Hij vertegenwoordigt Nederland op Europese en Wereldkampioenschappen en neemt twee keer deel aan de Olympische Spelen, waar de schermsport (met floret en sabel) sinds 1896 op de agenda staat. Vier jaar later ook met de degen.

In 2002 doet Van Donselaar mee aan de Wereldkampioenschappen voor Veteranen in Martinique. “Ik werd daar twaalfde van de 24 deelnemers. Op zich niet slecht, toch. Maar het haalde niet de wereldpers.”

Anders is het met pianist Wibi Soerjadi die onthult in een interview naast paardrijden en conditietraining met ´muscle up´, ook graag de schermsport te beoefenen. “Misschien dat hij daarmee anderen enthousiast kan krijgen”, hoopt de Vennepse schermer.

Supporter

Van Donselaars trouwste supporter, ook op de trainingsavond, is zijn twee jaar jongere vrouw Mar, oorspronkelijk afkomstig uit Meppel. Als gevolg van haar vaders werkzaamheden bij de Spoorwegen, verhuist ze menigmaal en als Heemstede de woonplaats wordt, ontmoet ze daar op dansles haar grote liefde Bert. In 1961 trouwen ze, waarna ze gaan wonen in Vogelenzang. Ze krijgen een zoon (1962) en een dochter (1965). Inmiddels zijn er drie kleinkinderen.

In 1967 verhuizen ze naar Nieuw-Vennep, waar ze een woning kunnen krijgen in een project van de Vennepse fabrikant Mulder-Vogem. De huizen zijn bedoeld voor medewerkers van dit bedrijf, ma20171117 linv hobby bertvandonselaar (3)ar het lukt hen toch in aanmerking te komen. Twee jaar later gaat de fabriek failliet en komen de woningen in de verkoop. De Van Donselaars wonen er nog steeds tot tevredenheid, inmiddels met diverse aanpassingen ten behoeve van de verzameling.

Mar van Donselaar werkt jarenlang als pedicure in Nieuw-Vennep, onder meer voor ouderen. Als haar man met vervroegd pensioen gaat, stopt zij er ook mee. Samen vertoeven ze geregeld op de Veluwe, genieten van de natuur daar. Zij heeft er plezier in afbeeldingen van eenden te verzamelen en verder maakt ze mooie borduurschilderijen, met gebruik van kruissteekjes, voor de kenner ‘ééndradig’. Een aantal werkstukken hangt ten toon, maar het haalt het niet bij haar mans collectie.

Verzameling

In de woonkamer treft de bezoeker al diverse onderdelen van de verzameling. Een plank vol boeken over steek- en houwwapens met op de kast een rij beeldjes. In waaiervorm aan de muur schermwapens met daar 20171117 linv hobby bertvandonselaar (5)onder twee bronzen figuurtjes. “Het leuke is dat ik ze los van elkaar op de kop heb kunnen tikken. De één is in de aanval, de ander weert af.” Van Donselaar is er zichtbaar blij mee.

We volgen hem de trap op naar de eerste verdieping. Langs die route kom je ogen te kort. Er is een grote diversiteit aan schermwapens, veel oude exemplaren. Ook een serie20171117 linv hobby bertvandonselaar (2) maskers, een kijkdoos met de ‘Drie Musketiers’. Onze gids staat even stil bij drie bijzondere voorwerpen, die met zijn andere liefhebberij te maken hebben. Op het eerste gezicht ‘gewoon’ mooi bewerkte koperen vazen blijken hulzen van kanonkogels te zijn, gevonden in de Belgische bodem, afkomstig uit de Eerste Wereldoorlog.

Hij onthult de achtergrond. “Had een soldaat in die loopgravenoorlog soms een tijdje niets te doen, ging hij zo’n huls bewerken en maakte er iets moois van. Toen er belangstelling bleek voor het product, ontstond er langzamerhand een handeltje in en nu spreken we van ‘loopgravenkunst’. Leuk om te weten, toch.“ Zeker en vast.

Waar voorheen een vlieringtrap verder naar boven leidt, is inmiddels een en ander verbouwd waardoor de zolderverdieping beter bereikbaar is voor nog meer spullen en tevens als werkplek voor de bewoner dient. Wel eerst diep bukken voordat je dit heiligdom betreedt. En dan de tijd nemen om al het uitgestalde te bekijken en te luisteren naar het verhaal erachter. Van Donselaar vertelt het graag.

Meer informatie over de schermvereniging,  www.klm-schermvereniging.nl

Auteur: Geertje Bos
Foto's: Geertje Bos
November 2017.